ngo.pl radzi: Na co organizacja pożytku publicznego może wydać pieniądze z 1,5%

   W wakacje organy skarbowe przekazują środki z 1,5% do organizacji pożytku. Zbliża się czas, kiedy środki te zaczniemy wydawać.

Przypominamy, jakie ograniczenia mają OPP w dysponowaniu pieniędzmi z 1,5%.
"
 Regulacje dotyczące 1,5%, w tym także wskazówki na co można wydawać środki z 1,5%, znajdują się w ustawie o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. To najważniejsze miejsce, w którym sprawdzamy czy ze środkami z półtora procenta postępujemy prawidłowo. Ale to nie wszystko.

 PRZYPOMNIENIE
W 2023 roku JEDEN procent zmienił się w PÓŁTORA procent. Zmianę zapowiadaliśmy jeszcze w 2022 roku, kiedy to doszło do nowelizacji przepisów, w tym ustawy o działalności pożytku (zob. m.in. 1,5% dla organizacji pożytku publicznego). Od ostatniego okresu rozliczeń podatkowych (od wiosny 2023 r.) mówimy już o 1,5% a nie o 1%. Przyszedł też wreszcie czas, żeby zacząć mówić o wydawaniu środków z 1,5%.

 Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie daje OPP dużo przestrzeni, jeśli chodzi o decydowanie o wydatkach z 1,5% (a tak naprawdę szerzej: o sferach, w jakich możemy działać). Trzeba jednak pamiętać, żeby zachować spójność z celami organizacji (zapisami w statucie) oraz spełnić warunek wyodrębnienia środków. Warto też być w zgodzie z tym, co komunikowaliśmy, zbierając 1,5%.
Wydatki z półtora procenta według ustawy o pożytku
art. 27 ustęp 2 ustawy o pożytku

Otrzymane przez organizację pożytku publicznego środki finansowe pochodzące z 1,5% podatku dochodowego od osób fizycznych mogą być wykorzystane wyłącznie na prowadzenie działalności pożytku publicznego.

 Co oznacza zacytowany fragment ustawy o działalności pożytku publicznego? Wskazuje on tak naprawdę, że to sama OPP w największej mierze decyduje, na co wydaje środki. Musi jednak robić to w pewnych granicach. Są one zakreślone w ustawie dość szeroko. Katalog znajduje się w artykule 4 ustawy – to dobrze znana sfera pożytku. Wydatki muszą więc mieścić się w katalogu z art. 4, ale muszą też – o czym czasami zapominamy –  być spójne z tym, co organizacja pożytku publicznego ma zapisane w swoim statucie.

Wyodrębniamy 1,5%
Prawidłowe wydanie środków z 1,5% to nie tylko trzymanie się wskazówek opisujących, na co możemy wydać pieniądze. Środki z 1,5% i wydatki z 1,5% muszą być też odpowiednio księgowane. Nie możemy ich "zgubić" wśród innych wydatków.
 art. 27 ustęp 2c ustawy o pożytku 

Organizacja pożytku publicznego wyodrębnia w ewidencji księgowej środki, o których mowa w ust. 2, w tym wysokość środków wydatkowanych na promocję 1,5% podatku dochodowego od osób fizycznych, o której mowa w art. 27c ust. 1.
Wyodrębnienie 1,5% umożliwi nam potem prawidłową realizację jednego z obowiązków OPP, jakim jest sporządzenie specjalnego sprawozdania organizacji pożytku publicznego i umieszczenie go w bazie sprawozdań OPP (co z kolei otworzy nam drogę do korzystania z alokacji w kolejnym roku).
 1,5% wydajemy kiedy chcemy
Ustawa o pożytku nie określa, w jakim terminie należy wydać środki z półtora procenta. Zależy to od samej organizacji, jej planów i potrzeb.

 Pamiętajmy na co zbieraliśmy!
Organizacje pożytku publicznego prowadzą kampanie, w ramach których namawiają podatników do przekazywania im 1,5%. W kampanii można komunikować tylko sam fakt zbierania środków z alokacji, ale można komunikować też więcej.

I zwykle OPP to robią – informują, niekiedy precyzyjnie, na co planują przeznaczyć środki z 1,5%. W takiej sytuacji byłoby nieuczciwe przeznaczyć środki na coś zupełnie innego. Choć jak wskazano wyżej (a także niżej, ale w nieco innym kontekście), ostatecznie o wydatkach decyduje OPP.
 
Problematyczne wskazania podatników w rubryce "cel szczegółowy"
Podatnicy przekazujący 1,5% organizacjom pożytku publicznego mogą wskazywać w swoim zeznaniu tzw. cel szczegółowy. Z rubryki "cel szczegółowy" korzystają najczęściej OPP prowadzące subkonta, ale mogą również korzystać z niej np. te, które zbierają na kilka celów-projektów i chcą otrzymać od podatników wskazówkę, co do konkretnego przeznaczenia alokacji. 

Zdarza się jednak, że wskazanie w tej rubryce są dość przypadkowe – nie odpowiadają aktualnym działaniom OPP i celom, na które zamierzają przeznaczyć środki z alokacji. Do czego w takich sytuacjach zobowiązuje OPP wskazanie podatnika?

Pytaliśmy o to w 2020 roku Departament Społeczeństwa Obywatelskiego. W odpowiedzi, którą wtedy otrzymaliśmy, wybrzmiewa ogólna zasada – o przeznaczeniu środków decyduje ostatecznie sama organizacja pożytku. Przeczytaj: Cel szczegółowy w zeznaniach podatników. Do czego zobowiązuje organizację pożytku? [odpowiedź z 2020 r. odnosi się do środków z 1% - chociaż obecnie mówimy o 1,5%, zasady opisane w odpowiedzi nie zmieniły się i należy traktować je jako nadal obowiązujące].
 Zwrot nieprawidłowo wydatkowanych środków z 1,5%
Sytuację nieprawidłowego wydatkowania środków z 1,5% oraz konsekwencje tej sytuacji opisuje opisują ustępy 2a i 2b w artykule 27 ustawy o pożytku. Taką nieprawidłowość wykazuje kontrola (np. skarbowa lub Przewodniczącego Komitetu ds Pożytku Publicznego). Nieprawidłowo wydane środki podlegają zwrotowi i trafiają do specjalnego funduszu.

art. 27 ustępy 2a i 2b ustawy o pożytku

2a. W przypadku wydatkowania przez organizację pożytku publicznego środków finansowych pochodzących z 1,5% podatku dochodowego od osób fizycznych w sposób niezgodny z ust. 2 [mówiącym jak środki można wydawać - zacytowaliśmy go na początku tekstu], stwierdzonego w wyniku kontroli, o której mowa w art. 29, lub kontroli przeprowadzonej przez inny organ kontroli państwowej, naczelnika urzędu skarbowego lub naczelnika urzędu celno-skarbowego, Dyrektor Narodowego Instytutu wydaje decyzję zobowiązującą organizację pożytku publicznego do zwrotu nieprawidłowo wydatkowanych środków, określając kwotę podlegającą zwrotowi i termin, od którego nalicza się odsetki. W zakresie nieuregulowanym stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa.

2b. Środki, o których mowa w ust. 2a, są przekazywane na rzecz Funduszu Wspierania Organizacji Pożytku Publicznego.

"

Źródło: poradnik.ngo.pl